ֆիզիկա

Նյուտոնի   առաջին  օրենքը 

 

մարինը  պահպանում է   իր  դադարի   կամ   ուղղագիծ  հավասարաչափ   շարժման  վիճակը,   եթե  նրա   վրա   այլ  մարմիններ   չեն   ազդում    կամ  դրանց   ազդեցությունները  հանակշռված   են։ 

Այս եզրակացությունը   հայտնի  է   իներցիաի   օրենք   անվանբ․  այն  ձյակերպել   է  Գալիլեյը  ավելի  քան  400  տարի  առաջ։  Հաշվի   առնելով  այս  օրենքի   կարևորությունը՝   Նյուտոնն   այն  ընդգրկել  է  մեխանիկայի   հիմքում   ընկած  երեք  օրենքների   շարքում ։Իներցիայի   օրենքը  հայտնի  է   որպես   Նյուտնի  առաջին   օրենք։

11

 

 

Ֆիզիկա

1.Որ շարժումն են անվանում ազատ անկում

ա     Ավելի  քան  2350 տարի  առաջ   Հին  Հունաստանի  մեծագույն  գիտնական  Արիստոտելը  <<ապացուցում>>էր, որ  ծանր  մարմինները  ընկնում  են  ավելի  արագ  քան  թեթևները։

Իրոք,  սովորական պայմաններում  տարբեր  մարմիններ  ընկնում  են  տարբեր  կերպ ։ Ծանր  գունդը  ընկնում է  արագ , իսկ  թղտի  թերթիկը՝  դանդաղ  և,  բացի  այդ  բարդ  հետագծով։

2.Գրել և բացատրել ազատ անկման բանաձևը

Մարմինների  անկումը  վակումում, միայն  Երկրի  ձգողության  ազդեցությամբ  կոչվում  է   ազատ  անկում։

ա

 

ֆիզկա

1.ինչ է մեխանիկական շարժումը      

Մինչև  20-րդ  դարի  առաջին  կեսը  մեխալիկան   ուսումնասիրվում  էր   որպես  միասնական  և  ամբողջական  գիտություն ։Սակայն  գիտատեխնիկական   առաջընթացը,   մասնաորապես՝  տարատեսակ   մեքենաներում  և  մեխանիզներում շարժուների   փոխանցման  մանրանասն   հյտազոտման  անհրաժեշտութեունը,  նոր   պահանջներ   դրեցին  մեխանիկայի   առաջ։Որոշվեց մարմինների   շարժումներին  վերաերող   հարցերն  առանձնացնել  որպես   մեխանիկայի   առանձին   բաժին։

2.մեխանիկայի որ բաժինն  են անվանում կինեմատիկա

Մեխանիկայի այն  բաժինը,  որն  ուսումնասիրում  է  մարմինների   շարժումները՝  առանց   դրանց  պատճառների   քննարկման,   կոչվում  է կինենատիկա։

 

 

Մարմնի կշիռը

Ձեռքից   բաց    թողած   յուրաքանչյուր    մարմին,   օրինակ,    գիրքը,,    մետաղե    գունդը,    և   այլն,    ծանրության    ուժի    ազդեցությամբ    ընկնում    է   ներքև:     Բացի    ծանրու־թյան   ուժից,   մարմնի   վրա   ազդում    է   մեկ   այլ    ուղղաձիգ     դեպի    վեր    ուղղված     ուժ:  Այդ   ուժը    հենարանի    առաձգականության     ուժն     է,    որն   առաջանում     է   մարմնի    ազդեցությամբ    հենարանի    դեֆորմացիայի      հետևանքով:

   Այն   ուժը,   որով   մարմինը   Երկրի  ձգողության    հետևանքով   ազդում   է  անշարժ  հորիզոնական  հենարանի   կամ    ուղղաձիգ    կախոցի    վրա,    կոչվում     է    մարմնի    կշիռ:

Կշիռը   սովորաբար   նշանակում   են   P  տառով:  Երկրի  նկատմամբ   անշարժ   մարմնի    կշիռը    հավասար    է    ծանրության    ուժին՝

P=mg:

 

ՈՒԺԱՉԱՓ

Ուժը    մարմնի     վրա   թողնում   է   երկակի    ազդեցություն.    ուժի   ազդեցությունը     մարմինը    փոխում    է    իր    արագությունը     կամ    դեֆորմացվում:  Փորձը   ցույց     է    տալիս,    որ   ինչքան    մեծ     է    մարմնի    վրա     ազդող     ուժը,    այնքան    մեծ    է    նրա    արագության   փոփոխությունը   կամ    դեֆորմացիայի     չափը:

Ահա     թե   ինչու     ուժը    չափելու     համար     ավելի    շատ     օգտվում     են     ուժաչափ  (դինամոմետր)    կոչվող    սարքից,    որի     աշխատանքի    հիմքում      Հուկի    օրենքն    է:

Պարզագույն    ուժաչափով   կարելի    է    չափել    միայն     ձգող    ուժերը,   սակայն    կան    ուժաչափներ,    որոնք   չափում   են    նաև   սեղմող    ուժեր:

Կենցաղում,    տեխնիկայում,    սպորտում    և    առօրյա   կյանքում    օգտագործում     են    տարբեր    ուժաչափներ :

Առաձգականության ուժ: Հուկի օրենքը

Մարմինները    փոխազդեցության    հետևանքով    փոխում    են    իրենց    արագությունները:

Արտաքին  ազդեցության      հետևանքով    մարմնի    ձևի    և    չափերի    փոփոխությունը    կոչվում     է    դեֆորմացիա:

Եթե    պողպատե    զսպանակը    սեղմենք    և   բաց    թողնենք,    ապա   այն     կվերականգնի    իր    նախկին    ձևն    ու    չափերը:    Իսկ     եթե    սեղմենք     պլաստիրինե     գունդը,    այն    չի    վերականգնի    իր      ձևը:

Եթե    արտաքին    ազդեցությունը     վերացնելուց  հետո   մարմինը     լրիվ    վերականգնուն    է    իր    նախկին     ձևն    ու    չափերը,    դեֆորմացիան     կոչվում    է    առաձգական,    հակառակ     դեպքում՝     պլաստիկ:

Պլաստիկ    դեֆորմացիայից    հետո   մարմինը     մասամբ     կամ      լրիվ     պահպանում     է    իր     ստացած     ձևը     և     փոփոխված     չափերը:

Ընդհանրացնելով    այս    փաստերը՝    անգլիացի      ֆիզիկոս     Ռոբերտ     Հուկը     ձևակերպեց     հետևյալ      օրենքը,   որը   հայտնի    է     որպես     Հուկի     օրենք:

Առաձգական    դեֆորմացիայի     ժամանակ    մարմնում   առաջացած      առաձգականութ־յան     ուժն    ուղիղ     համեմատական     է    դեֆորմացիայի     չափին:

Նշենք,    որ    F=kx   բանաձևով     որոշվում    է    առաձգականության    ուժի    մոդուլը,     իսկ   նրա    ուղղությունը      միշտ     հակառակ     է    ուղղված     մարմնի    դեֆորմացիայի    ուղղությանը:

Տիեզերական ձգողության ուժ: Ծանրության ուժ

Ձգողության     երևույթը      հատուկ     է    տիեզերքում     գտնվող       բոլոր    մարմիններին՝     անկախ     դրանց     չափերից:    Դա    է     պատճառը,     որ    ուժերն     անվանում         են   տիեզերական     ձգողության     ուժեր:

Անգլիացի     ֆիզիկոս     Իսահակ     Նյուտոնն    առաջինն     էր,    որ     հայտնաբերեց      այն     օրինաչափությունները,     որոնք    բնութագրում     են    տիեզերական     ձգողության     ուժերը:   Երկու    մարմինների     ձգողության     ուժերն     այնքան     անգամ    մեծ    են,    որքան    անգամ      մեծ     են    մարմինների     զանգվածները:

Այն   ուժը,     որով    Երկիրը     ձգում     է   մարմինները,   կոչվում      է     ծանրության     ուժ:

Փորձը  ցույց   է  տալիս,   որ  ծանրության    ուժը   կախված   է    մարմնի    զանգվածից,    ընդ   որում,   որքան    մեծ   է   մարմնի    զանգվածը,    այնքան   մեծ  է    նրա   վրա     ազդող    ծանրության   ուժը:

Այսպիսով՝    կամայական   զանգվածով     մարմնի   վրա    ազդող    ծանրության     ուժը     որոշվում    է

F=mg  բանաձևով,    որտեղ    g=9,8 Ն/կգ:

F=mg   բանաձևով    կարելի   է   հաշվել     ծանրության    ուժի    մոդուլը:

ՈՒԺ

Մարմինների    հատկություններն     ու   ֆիզիկական    երևույթներն     առավել     խորությամբ     ուսումնասիրելու,    դրանք   քանակապես      բնութագրելու       համար     ֆիզիկայում     սահմանվել         են    մի    շարք      մեծություններ:

Ուժի     մասին       մեր     նախնական     պատկերացումները      կապված     են      այնպիսի    իրավիճակների      հետ,     երբ    հարկ      է    լինում       լարել        մկանները,      օրինակ՝    ձգել     պարանը,       գետնից       բարձրացնել      բեռը,      հրել      մեքենան      և    այլն:

Ուժ     կոչվում     է    այն        ֆիզիկական     մեծությունը,     որի      միջոցով    քանակապես      նկարագրում       են  մարմինների     փոխազդեցությունը:

Այլ     խոսքով՝     ուժը     մարմինների    փոխազդեցության      քանակական      չափն     է:

 

1  նյուտոնն     այն      ուժն     է,     որի      ազդեցությամբ      1    կգ     զանգվածով     մարմինը     1  վայրկյանում     իր     արագությունը      փոխում       է      1   մ/վ־ով:

Օրինակ՝    եթե   անշարժ   մարմնի   արագությունը    1 վ־ում    0-ից  դառնում   է   1 մ/վ,   ապա     նրա  վրա     ազդել     է     1    Ն    ուժ:

Ուժի   միավորն      այդպես       է     կոչվում     ի  պատիվ   անգլիաց     ֆիզիկոս   Իսահակ   Նյուտոնի: Օգտագործվում   են  նաև   կիլոնյուտոն   (1 կն ),   մեգանյուտոն   (1ՄՆ),  միլինյուտոն   (1մՆ)   և   այլ   միավորներ.    1կՆ=1000 Ն,  1 մՆ=0,001 Ն:

 

 

Նյութի խտություն

  Նյութի   խտություն 

Մարմինները   պատրաստում   են    տարբեր    նյութերից,     և    ունենում     են     տարբեր     ծավալներ :   Եթե   չափենք     միևնույն       նյութից      պատրստված,       սակայն     տարբեր    ծավալներ     ունեցող      մարմինների     զանգվածները,    կհամոզվենք,  որ   դրանք     տարբեր    են:  Օրինակ՝   3   լիտր   ծավալով    ջրի    զանգվածը    երեք     անգամ   մեծ    է    1  լիտր     ծավալով    ջրի    զանգվածից:

Նյութի    խտություն     կոչվում     է   այն    ֆիզիկական    մեծությունը,    որը     հավասար   է    մարմնի    զանգվածի      և     ծավալի   հարաբերությանը.

Նյութի   խտությունը   կախված   չէ   ոչ  մարմնի   զանգվածից,  ոչ   էլ   ծավալից:  Եթե,   օրինակ,  մարմնի   ծավալը   մեծացնենք    երկու   անգամ ,  ապա   նույնքան   անգամ  կմեծանա  նրա   զանգվածը:

Նյութի   խտության     բանաձևը     կապ      է    հաստատում     ֆիզիկական     երեք         մեծությունների՝    մարմնի     զանգվածի,    ծավալի   և    խտության    միջև:    Եթե    հայտնի     են    նշված     մեծություններից     որևէ    երկուսը,    ապա     կարելի      է     որոշել      երրորդ՝     անհայտ       մեծությունը:

Խտությունը      հաշվելու      համար     անհրաժեշտ       է    իմանալ      մարմնի    զանգվածը       և   ծավալը:   Զանգվածը     կարելի       է     որոշել      կշեռքի     միջոցով:   Իսկ   ինչպե՞ս  որոշել    ծավալը:  Եթե     մարմինը     կանոնավոր    տեսք   ունի,  ապա  նրա    ծավալը   կարելի  է   հաշվել   երկրաչափական   բանաձևերով:    Օրինակ՝     ուղղանկյունանիստի   ձև   ունեցող   մարմնի    ծավալը       կորոշվի   V=abc   բանաձևով,   որտեղ  a ־ն,  b־ն և  c־ն   նրա  կողմերի   երկարություններն   են:     Երբ      մարմնի     ձևն     անկանոն     է,     նրա    ծավալը      կարելի    է  որոշել  չափագլանի  օգնությամբ:

Մարմնի զանգված

Մարմնի     զանգված

Մարմնի    իներտությունը      քանակսապես     բնութագրում      է    զանգված     կոչվող      մեծությունը:  Զանգվածը     մարմնի     իներտության      քանակական     չափն     է:

Զանգվածը      սովորաբար      նշանակում     են     m   տառով    (կարդացվում    է՝  էմ):  Զանգվածը   սկալյար     մեծություն     է,      այսինքն՝      բնորոշվում   է  միայն     թվային       արժեքով      և     չափման      միավորով:

Գործնականում       զանգվածի     չափման     համար      կիրառվում   են  նաև   այլ    միավորներ,   օրինակ,    տոննա   (տ),  ցենտներ (ց),  գրամ  (գ),  միլիգրամ  (մգ)   և    այլն:

1 տ =   1000  կգ                                 1 գ =  0,001 կգ

1 ց = 100  կգ                                      1 մգ = 0,001 գ

Թանկարժեք     քարերի     զանգվածն     արտահայտում      են    կարատով.     1 կարատը = 0,2  գ:

Չափել     մարմնի     զանգվածը՝  նշանակում   է  այն  համեմատել   չափման   տրված   միավորի    հետ: